Jak pomóc dziecku, gdy ma biegunkę

Wystąpienie  biegunki zawsze stwarza niebezpieczeństwo niekontrolowanej utraty wody i elektrolitów, od których zależy delikatna równowaga procesów życiowych w organizmie każdego człowieka, a w szczególności małego dziecka. Nieleczona biegunka może prowadzić do odwodnienia, czyli brarku odpowiedniej ilości wody w organizmie, jego tkankach i komórkach. Zwiększa się wtedy ryzyko powstania zaburzeń pracy serca, niekontrolowanego spadku ciśnienia krwi, niewydolności nerek, napadów drgawkowych, zaburzeń świadomości czy śpiączki. Ponadto na skutek odwodnienia zaburzona jest też praca ośrodków w mózgu odpowiedzialnych za regulowanie temperatury ciała i to również może być przyczyną utrzymywania się wysokiej gorączki. Zaniedbanie właściwego uzupełniania wody i elektrolitów, szczególnie u małych dzieci, jest groźne i może oznaczać konieczność leczenia w szpitalu. W skrajnych wypadkach, odwodnienie jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

Biegunka, wymioty mogą być objawem różnych schorzeń – od niestrawności czy zatrucia pokarmowego, poprzez zakażenia układu pokarmowego, aż  po często bardzo groźne i skomplikowane choroby. Dlatego zawsze warto zgłaszać niepokojące objawy swojemu pediatrze lub lekarzowi rodzinnemu.

Ważne informacje dotyczące biegunek:
Kiedy rozpoznaje się biegunkę u niemowląt i dzieci?

Jeżeli dziecko lub niemowlę karmione sztucznie oddaje 3 lub więcej luźnych lub wodnistych stolców w ciągu 24 godzin lub nawet jeden stolec, ale zawierający krew, śluz lub ropę.

Definicja ta nie odnosi się do niemowląt karmionych wyłącznie piersią, mogą one bowiem oddawać kilka stolców na dobę (zwykle po każdym karmieniu). U tych dzieci biegunkę rozpoznajemy wtedy, kiedy zwiększa się nagle częstość oddawania stolców lub zmienia się wyraźnie ich charakter, np. zwiększa się zawartość wody lub pojawia się śluz.

Zawsze w razie wątpliwości należy skontaktować się z lekarzem.

Co jest najważniejsze w leczeniu biegunki?

Najważniejsze w postępowaniu przy biegunce jest szybkie i skuteczne nawodnienie. Wiele wytycznych, zaleca by rodzice lub opiekunowie rozpoczęli  nawodnienia dziecka  jeszcze przed wizytą u lekarza. Dzięki temu można zmniejszyć ryzyko wystąpienia odwodnienia i jego poważnych następstw, a także uchronić dziecko przed koniecznością pobytu w szpitalu. M. in. Amerykański Komitet ds. Chorób Zakaźnych i Profilaktyki zaleca: „Wszystkie rodziny powinny posiadać w domu gotowy doustny preparat nawadniający, co umożliwi jego podanie niezwłocznie po wystąpieniu biegunki”

Warto również zabrać taki płyn wybierając się w podróż z dzieckiem.

Jakie są zasady nawadniania doustnego?

Zgodnie z zaleceniami w czasie biegunki powinno się podawać dziecku specjalnie skomponowane Doustne Płyny Nawadniające – DPN (np. ORSALIT). O skuteczności nawodnienia decyduje bardzo precyzyjnie dobrany skład takiego DPN – ilość glukozy, elektrolitów, osmolarność. Dlatego do nawadniania nie należy stosować w biegunce / wymiotach soków owocowych (np. soku jabłkowego), rosołu czy coca-coli – gdyż ze względu na inny skład mogą nasilić biegunkę i utrudnić jej leczenie. Jeśli dziecko nie chce pić DPN, należy skontaktować się z pediatrą.

Jak żywić dziecko, gdy ma biegunkę?

Kiedy dziecko ma biegunkę nie trzeba zmieniać dotychczasowej diety. Jeżeli niemowlę karmione jest piersią, należy kontynuować ten sposób żywienia, ale dodatkowo należy podawać DPN. U niemowląt karmionych sztucznie - po 3-4 godzinach nawadniania (doustnego) powinno się powrócić do  mieszanki stosowanej przez wystąpieniem biegunki. Również u dzieci starszych i u  dorosłych nawadnianie DPN trwa 3 – 4 godziny, a następnie można wrócić do normalnej diety. Uzupełniające nawadnianie doustne należy stosować aż do ustąpienia biegunki.

Zasady właściwego postępowania przy biegunce:

1. Jak najszybciej zastosować płyn nawadniający (w ciągu pierwszych 3-4 godzin)
2. Po wyrównaniu odwodnienia zaleca się wprowadzenie odpowiedniej do wieku diety
3. Kontynuować nawadnianie, podając po każdym biegunkowym stolcu odpowiednią dawkę płynu nawadniającego
4. Warto przywrócić prawidłową florę układu pokarmowego stosując sprawdzony probiotyk

Pamiętaj!  Im szybciej podasz dziecku doustny płyn nawadniający, tym bardziej zmniejszysz ryzyko odwodnienia i pobytu dziecka w szpitalu.

Co jeszcze jest ważne w przypadku biegunki?

Odnowa prawidłowej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego.

Prawidłowo w przewodzie pokarmowym zdrowego człowieka znajduje się ogromna liczba bakterii (10 razy więcej niż wszystkich komórek budujących ciało!). Są to bakterie stanowiące tzw. naturalną mikroflorę naszego organizmu. Ich obecność jest niezbędna dla zdrowia człowieka.  Dobre bakterie nieustannie chronią organizm przed bakteriami chorobotwórczymi, mogącymi wywołać np. biegunkę.

Zakażenia przewodu pokarmowego (bakteryjne, wirusowe, grzybicze) zaburzają naturalną mikroflorę człowieka. Udowodnionym naukowo sposobem zapobiegania tym powikłaniom jest stosowanie sprawdzonych preparatów probiotycznych.

Jak zapobiegać biegunkom?

W większości przypadków biegunce infekcyjnej można zapobiec przestrzegając zasad higieny, zwłaszcza w kontaktach z osobami chorymi. Należy pamiętać, że często siedliskiem bakterii są źle zabezpieczone ujęcia wody pitnej lub zbiorniki wodne, np. baseny.

Największe ryzyko wystąpienie biegunki podróżnych jest przy wyjazdach do krajów Bliskiego Wschodu i Afryki. Zawsze należy pamiętać o przestrzeganiu zasad higieny: pić tylko przegotowaną lub butelkowaną wodę, unikać spożywania surowego mięsa i owoców morza, myć owoce i warzywa.

Profilaktyczne zażywanie probiotyków może zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych.

Jakie są najczęstsze przyczyny biegunki?

Ostra biegunka jest częstą chorobą przewodu pokarmowego, zarówno u dzieci jak i u osób dorosłych. Najczęściej spowodowana jest zakażeniem wywołanym przez wirusy lub bakterie, rzadziej przez grzyby czy pasożyty. Przyczyną biegunki mogą być także zatrucia pokarmowe (spożycie produktów zawierających toksyny bakterii), reakcje alergiczne, zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego po leczeniu antybiotykami lub chemioterapii, stres oraz zmiana środowiska, np. wyjazdy wakacyjne. Tzw. biegunka podróżnych występuje u 20% (a niekiedy nawet u 50%) osób, które będąc mieszkańcami państw wysokorozwiniętych, podróżują do krajów rozwijających się.

konsultacja naukowo-medyczna: dr n. medycznych Kinga Kowalska-Duplaga, Klinika Pediatrii