Tajemnicze bóle brzucha o nieznanej przyczynie, biegunki, gorączka i apatia. Coraz więcej osób cierpi na dolegliwości układu pokarmowego. Początkowe diagnozy bywają różne, aż dowiadujemy się, że to nieswoiste zapalenie jelit. Dlaczego nie wolno ignorować tej choroby?

Nieswoiste zapalenia jelit charakteryzują się bardzo przykrymi objawami, które jednak po pewnym czasie wchodzą w okres remisji. Z tego powodu zdarza się, że chory bagatelizuje sprawę aż do następnego ataku. Konsekwencje nieswoistych zapaleń jelit to uporczywe powikłania jelitowe i pozajelitowe.

Przyczyny nieswoistych zapaleń jelit

Nieswoiste zapalenie jelit to przewlekła choroba o charakterze zapalnym, dająca niespecyficzne objawy. Rozwinęła się na “podatnym” gruncie: szybkiego życia pełnego stresu, niezdrowego jedzenia i braku ruchu. Dlatego właśnie najwięcej chorych na nieswoiste zapalenie jelit diagnozuje się w wysoko rozwiniętych krajach Europy i Ameryki Północnej oraz w uprzemysłowionych państwach azjatyckich. Szacuje się, że w Polsce na NZJ choruje ok. 50 000 osób, w tym 1/4 stanowią dzieci do 18 r. ż.

Przyczyny nieswoistych zapaleń jelit:

  • genetyczne – NZJ można odziedziczyć po ojcu/mamie lub dziadku/babci, jeśli cierpieli na to schorzenie. Genetyczne predyspozycje do NZJ to również inne choroby na tle autoimmunologicznym, np. reumatoidalne zapalenie stawów, astma, egzema, łuszczyca, choroba Hashimoto, itd.,
  • immunologiczne – wytwarzają się większe ilości cytokin, czyli substancji odpowiedzialnych za zapalenie jelita. Organizm nieprawidłowo reaguje na zewnętrzne czynniki, zwalczając własne komórki i tkanki,
  • środowiskowe – na te czynniki mamy największy wpływ. Są to nawyki, dieta, tryb życia,
  • psychologiczne – czasami wyróżnia się czynnik psychologiczny jako osobną przyczynę NZJ. Chodzi przede wszystkim o przewlekły stres, który może doprowadzić do choroby.

Objawy nieswoistych zapaleń jelit

Objawy nieswoistych zapaleń jelit nieco różnią się od siebie, przede wszystkim dlatego, że istnieją dwie odmiany choroby:

Wrzodziejące zapalenie jelit to stan zapalny w jelicie grubym. Charakterystycznym objawem jest ból po lewej stronie podbrzusza oraz patologiczne zmiany w kale (krew, śluz). WZJG przez jakiś czas może rozwijać się w utajeniu, objawy zaczynają być widoczne później.

Choroba Leśniowskiego-Crohna to zmiany zapalne w dowolnym odcinku przewodu pokarmowego (jelicie cienkim lub grubym, żołądku, dwunastnicy, odbycie), kłucie w prawym boku, a w przeciwieństwie do WZJG, ból jest ciągły i rozlany. Mogą wystąpić zmiany okołoodbytowe (dotykają ok. 50-80 proc. chorych).

Typowe objawy dla nieswoistych zapaleń jelit:

  • bóle brzucha (ostre oraz pobolewanie)
  • zmiana konsystencji stolca (rzadkie, czasami krew, śluz w kale)
  • brak apetytu
  • utrata wagi
  • zmiany okołoodbytowe (przetoki, ropnie, szczeliny) w przypadku L-C.

Chcąc się upewnić, czy schorzenie to na pewno NZJ, należy wykonać badania lekarskie oraz poznać sposób postępowania  przy NZJ.

Badania lekarskie, jakie są konieczne, to:

  • morfologia (pomaga wykryć stan zapalny),
  • badanie kału pod kątem pasożytów, grzybów i krwi utajonej,
  • badania ultrasonograficzne, endoskopowe i radiologiczne.

Jeśli wiemy, że dolega nam NZJ i zdążyły wystąpić już powikłania, warto wprowadzić dietę oraz inne dobre nawyki i oczywiście przyjmować leki.

Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit

Dieta w nieswoistych zapaleniach jelit opiera się na warzywach i chudym mięsie. Dieta powinna być lekkostrawna (szczególnie w przypadku biegunek, zaparć), bogata w płyny, pełna białka, a uboga w błonnik. Ważne jest przyrządzanie i dobranie produktów w taki sposób, aby nie podrażniać mikroflory jelit. Najlepiej gotować na parze lub piec, unikać smażonych potraw. Warto ograniczyć spożycie przetworów mlecznych oraz warzyw wzdymających, np.   bobu, grochu, fasoli, soi, kalafiora, brokułów, świeżych ogórków, kapusty oraz napoi gazowanych.

Gdy nastąpią objawy nawrotu, należy przestrzegać dietetycznych zaleceń w nieswoistych zapaleniach jelit:

  • pić kilka litrów płynów dziennie, ponieważ u chorego może dochodzić nawet do 20 biegunek dziennie, co grozi odwodnieniem. Zaleca się picie wody lub herbaty, ale nie soków owocowych
  • jeść sucharky, chude mięso i ryby, gotowanie na parze lub wodzie
  • jeżeli nawrót jest bardzo ostry – konieczne jest odżywianie przez sondę, aby nie nadwyrężać chorego jelita

Powikłania jelitowe

Powikłania w nieswoistych chorobach jelit to dość częsta sytuacja. Mogą mieć formę jelitową i pozajelitową. Najważniejszym sposobem zapobiegania powikłaniom jest leczenie choroby zasadniczej. Jeśli powikłania towarzyszą od dłuższego czasu, warto zgłosić się do lekarza.

Powikłania jelitowe:

Wrzodziejące zapalenie jelit Choroba Leśniowskiego-Crohna

1. przewlekła biegunka ze śluzem lub krwią

2. ciągłe parcie na stolec

3. gwałtowna potrzeba wypróżnienia

4. bóle brzucha

1.      ropnie

2.      szczeliny

3.      przetoki

4.      bóle brzucha

Ropnie to zbiorniki płynu powstałego z rozpadających się zmienionych zapalnie tkanek i leukocytów. Ropień odbytu nakłuwa lekarz, czyści wnętrze i zakłada sączki. Następnie chory moczy okolice odbytowe w płynach dezyfekujących. Ropień (wrzód) bardzo rzadko goi się samoistnie.

Szczeliny to trudne do zagojenia rany w okolicach odbytu. Leczy się je podając leki, łagodząc ból i dbając o higienę. Po wyleczeniu szczeliny mają tendencję do nawrotów.

Przetoki to nieprawidłowe zrosty jelit z innymi narządami. Leczenie przetok jest bardzo trudne, a skutki tych nieprawidłowości, to np. nietrzymanie kału, tworzenie się ropni i posocznica.

Pozostałe poważne powikłania, np. krwotoki, całkowita niedrożność jelita,  perforacja jelita z rozlanym zapaleniem otrzewnej, zdarzają się wyjątkowo rzadko.

Powikłania pozajelitowe

Powikłania pozajelitowe to przede wszystkim:

  • bóle i obrzęki stawów kolanowych, łokciowych, biodrowych i nadgarstków
  • anemia
  • niedowaga i zahamowanie wzrostu u dzieci
  • objawy skórne: rumień guzowaty

Takie dolegliwości to skutek zaostrzenia symptomów, ale mogą one również wystąpić jako sygnały ostrzegawcze nieswoistych zapaleń jelit.

Z NZJ i powikłaniami pozajelitowymi ma również wiele wspólnego witamina D, a konkretnie jej niedobór lub nadmiar. Ten składnik w dużej mierze produkowany jest w skórze pod wpływem promieni UV a gdy nie ma słońca – z pożywienia. Zbyt mało witaminy D to mała gęstość kości, skutkiem czego może wystąpić osteopenia lub osteoporoza.

Zahamowanie wzrostu jest jednym z objawów wyprzedzających NZJ. Leczenie skórnych zmian oraz pozostałych powikłań pozajelitowych polega na stosowaniu leków miejscowych oraz na zasadniczym leczeniu choroby.

Zobacz również