Układ immunologiczny człowieka nie jest zlokalizowany w jednym, konkretnym miejscu ciała. Składa się na niego wiele elementów. Do najważniejszych z nich należą: układ limfatyczny i krwionośny, węzły chłonne, migdałki, grasica, śledziona, wyrostek robaczkowy, jelita i szpik kostny. Nie można również nie doceniać barier, takich jak skóra czy błony śluzowe, które nie pozwalają patogenom przedostać się do organizmu. Najsilniejszą bronią układu odpornościowego są fagocyty (komórki żerne) oraz limfocyty (białe ciałka krwi) atakujące i niszczące patogeny, które przeniknęły do tkanek. Jeszcze do niedawna nie doceniano roli, jaką gra flora bakteryjna jelit w funkcjonowaniu układu odpornościowego człowieka. Statystyki pokazują, że do infekcji najczęściej dochodzi drogą pokarmową. Niektórzy lekarze twierdzą, że zdrowe jelita decydują o zdrowiu pacjenta.

Mikrobiom człowieka

Układ pokarmowy człowieka liczy około 9 metrów. Na całej długości wyścielony jest od wewnątrz błoną śluzową, która pozostaje w stałym kontakcie z wieloma składnikami pożywienia, w tym również z toksynami, bakteriami, wirusami itp. Na powierzchni błon śluzowych żyje korzystna flora bakteryjna, która stanowi silną barierę ochronną przed patogenami, dostającymi się do organizmu drogą pokarmową. Flora ta zaczyna powstawać od chwili narodzin, ale jej rozwój i tworzenie bariery jelitowej przebiega stopniowo. Skład mikrobiomu zależy od wielu czynników – przede wszystkim od rodzaju odcinka przewodu pokarmowego, który zasiedla, rodzaju przyjmowanego pokarmu oraz wieku i ogólnego stanu zdrowia. Przewód pokarmowy dorosłego człowieka zasiedla około 1500 gatunków różnego rodzaju bakterii. Współistnieją one z organizmem ludzkim na zasadzie komensalizmu (jeden organizm czerpie korzyści z drugiego, nie wyrządzając mu szkody). Na przykład bakteria jelitowaEscherichia coli (pałeczka okrężnicy), naturalnie występująca w jelicie grubym jest pożyteczna i pełni w nim różne, ważne funkcje. Uczestniczy między innymi w procesie wytwarzania witamin z grupy B i K i ułatwia rozkład pokarmu. Jeśli jednak ta dobra bakteria przedostanie się z jelit w inne miejsce, może wywołać różne dolegliwości i choroby: zatrucia pokarmowe, zakażenie pęcherza moczowego i nerek, przewlekłe zapalenie zatok, a nawet sepsę. Każda bakteria w jelitach, oprócz modulowania układu odpornościowego, spełnia wiele innych funkcji w przewodzie pokarmowym człowieka. Przedstawia je poniższy diagram:

Dysbioza

Stwierdzono, że jeśli dojdzie do zaburzenia równowagi we florze bakteryjnej jelit, organizm człowieka staje się słaby i podatny na wiele chorób. Udowodniono naukowo, że dysbioza (brak równowagi bakteryjnej w jelicie) zmniejsza odporność organizmu na infekcje (w szczególności nawracające choroby dróg oddechowych i układu moczowo-płciowego) oraz prowadzi do rozwoju chorób autoimmunologicznych, takich, jak, np. choroba Leśniowskiego-Crohna, reumatoidalne zapalenie stawów, atopowe zapalenie skóry, czy stwardnienie rozsianeDysbioza stwarza również problemy z prawidłowym funkcjonowaniem układu pokarmowego, wywołując wzdęcia, bóle brzucha i problemy z wypróżnianiem. Przyczyny jej wystąpienia mogą być różne. Przede wszystkim pojawia się po antybiotykoterapii, ponieważ leki te niszczą wszystkie bakterie, nie tylko patogeny, ale również bakterie dobre, zasiedlające jelita. Również przewlekły stres oraz nieprawidłowa dieta i stosowanie używek wpływają negatywnie na florę bakteryjną jelit.

Probiotyki

W wyniku badań naukowych udało się wyodrębnić większość mikroorganizmów, pełniących najważniejszą funkcję w mikroflorze bakteryjnej układu pokarmowego człowieka. Probiotyki zawierają wyselekcjonowane kultury bakterii, wspomagające pracę jelit. Pomagają one przywrócić równowagę flory bakteryjnej, hamują wzrost patogenów i stymulują pracę układu odpornościowego. Stanowią nieinwazyjną metodę podnoszenia naturalnej odporności immunologicznej, utrzymując organizm w stanie gotowości do walki z patogenami.

Szczep probiotyczny – właściwości lecznicze probiotyków udokumentowane badaniami klinicznymi

Lactobacillus acidophilus LC1 – Stymulacja odpowiedzi immunologicznej, działanie adjuwancyjne w szczepionkach doustnych, adherencja do nabłonka jelita ludzkiego, ustalanie równowagi mikroflory jelitowej

Lactobacillus acidophilus NCFO 1748 – Zapobieganie biegunkom i innym, niepożądanym działaniom po radioterapii i po leczeniu antybiotykami, leczenie zaparć, obniżanie poziomu enzymów w kale

Lactobacillus rhamnosus GG – Leczenie i zapobieganie biegunkom po zakażeniach rotawirusami, leczenie nawrotowych biegunek spowodowanych przez Clostridium difficile, zapobieganie ostrym biegunkom bakteryjnym, łagodzenie przebiegów choroby Crohna i dziecięcego artretyzmu reumatoidalnego, antagonista bakterii związanych z próchnicą zębów, zapobieganie nawrotowym zapaleniom pochwy

Lactobacillus casei Shirota – Hamujący wpływ na rozwój powierzchniowego raka pęcherza i jelita grubego, ochrona przed zaburzeniami jelitowymi, leczenie biegunek rotawirusowych, utrzymywanie w równowadze mikroflory jelitowej, pozytywne efekty w leczeniu raka pęcherza moczowego, obniżanie aktywności enzymów fekalnych, ochrona przed mutagenami pokarmowymi

Lactobacillus Johnsonie La1 (NCC533) – Stymulacja układu odpornościowego, adhezja do komórek ludzkiego jelita, pozytywne efekty w leczeniu nieżytów przewodu pokarmowego

Lactobacillus casei DN 114 001 – Stymulacja układu odpornościowego, zapobieganie i leczenie infekcji jelitowych, zmniejszenie częstości i skrócenie czasu trwania ostrych biegunek u dzieci

Bifidobacterium bifidum – Leczenie biegunki rotawirusowej, przywracanie równowagi flory jelitowej, właściwości przeciwwrzodowe, eliminacja Helicobacter pylori

Bifidobacterium breve Yakult Właściwości przeciwwrzodowe, ochrona przed mutagenami pokarmowymi, utrzymanie w równowadze mikroflory jelitowej, ochrona przed biegunkami

Lactobacillus reuteri ATC 55730 – Obniżanie poziomu enzymów kałowych

Saccharomyces cerevisiae boulardii – Zapobieganie biegunkom podróżnych, zapobieganie i leczenie biegunek spowodowanych przez Clostridium difficile

Jak pielęgnować swój mikrobiom jelitowy?

Ponieważ równowaga w składzie mikrobiomu warunkuje prawidłową pracę całego organizmu człowieka, należy o nią odpowiednio zadbać. Naturalne probiotyki występują w znanych i lubianych produktach, takich, jak np.: kiszone ogórki, jogurt i kefir, buraki, kwas chlebowy, kwaszona kapusta, ocet jabłkowy, miód manuka czy grzyby shiitake. Istotną rolę odgrywają również tzw. prebiotyki, czyli substancje, które stanowią pożywki dla rozwoju i wzrostu mikroorganizmów probiotycznych. Znajdziemy je w płatkach owsianych, jęczmiennych, nasionach roślin strączkowych, czosnku i cebuli, szparagach, karczochach, bananach, ziemniakach, porach, pomidorach oraz cykorii. Należy ograniczyć spożywanie pokarmów zawierających cukry proste i nasycone kwasy tłuszczowe oraz unikać używek i produktów wysoko przetworzonych (np. fast food), zawierających sztuczne barwniki i konserwanty. Dostarczają one zbyt mało błonnika pokarmowego, witamin i składników mineralnych. Posiłki należy spożywać regularnie i w małych ilościach, przy dużym udziale owoców i warzyw. Należy zapewnić organizmowi odpowiednią ilość snu oraz unikać sytuacji stresowych. Często, po leczeniu antybiotykiem w jelitach zaczynają namnażać się patogeny, takie, jak grzyby, czy bakterie proteolityczne (oporne na działanie danego antybiotyku), wywołując procesy gnilne i uwalniając toksyny, powodując tym samym powstawanie stanów zapalnych jelit. Często w jamie ustnej pojawiają się afty, a w pochwie grzybica. Stwierdzono na przykład, że rozwój bakterii Clostridium difficile prowadzi do rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Aby uzupełnić florę bakteryjną jelit, w trakcie i po antybiotykoterapii należy przyjmować probiotyki, od samego początku leczenia, aż do trzech, a nawet czterech miesięcy po jego zakończeniu.

Jeśli odpowiednio zadbamy o własny mikrobiom jelitowy, zapewnimy sobie wzmocnienie odporności, pozwalające w pełni cieszyć się zdrowiem.

Zobacz również